Collectieve actie via een comité, werkgroep of informele (winkeliers)vereniging

De Werkgroep No Window Dressing
Het Comité Niet Nog Meer Meters
Actiegroep DoeNietZoMall1
Het Comité tot Behoud van de Binnenstad2

Zomaar een paar voorbeeldnamen van comités en werkgroepen met strijdbare woorden in het vaandel.

Maar is dat genoeg om juridisch doel te treffen via zo’n collectieve actie?

Een zienswijze tegen een plan indienen mag iedereen. Maar leidt dat niet tot wijziging dan is de volgende juridische stap om beroep of hoger beroep bij de bestuursrechter in te stellen.

Om ontvankelijk bij de bestuursrechter te zijn moet je belanghebbende bij een besluit zijn. Onder een belanghebbende wordt verstaan: “degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken“.
Rechtspersonen kunnen dat ook zijn. De algemene en collectieve belangen die zij krachtens hun doelstellingen en blijkens hun feitelijke werkzaamheden in het bijzonder behartigen, worden mede als belangen beschouwd.

De informele vereniging voor een collectieve actie

Als er geen vereniging of stichting is opgericht bij een notariële akte (en er dus geen rechtspersoon is) kan een informele rechtspersoon toch belanghebbende zijn. Dat moet aan de volgende cumulatieve voorwaarden zijn voldaan:
1) er moet een ledenbestand zijn (d.w.z. een ledenadministratie met contributieheffing);

2) het om een organisatorisch verband moet gaan dat is opgericht voor een bepaald doel, zodat sprake moet zijn van regelmatige ledenvergaderingen, een bestuur en een samenwerking die op enige continuïteit is gericht;

3) de organisatie moet als een eenheid dient deel te nemen aan het rechtsverkeer.

Is daar aan voldaan dan is de allereerste hobbel genomen en dan rijst de vraag of de doelstellingen ook belangen zijn die rechtstreeks bij het plan zijn betrokken (het relativiteitsvereiste ex artikel 8:69a van de Awb).

Maar het begint dus bij die eerste drie vereisten. Er is regelmatig rechtspraak, waaruit blijkt dat alle inspanningen ten spijt het toch mis gaat. Zorg dus dat die drie punten op orde zijn. Anders is het niet de moeite.

De doelstelling moet het belang zijn dat rechtstreeks bij het plan is betrokken

Een winkeliersvereniging kan ontvankelijk zijn als het beroep zich richt op een ontwikkeling in hetzelfde verzorgingsgebied als die van de winkeliersvereniging. 3
De Stichting Klantenspaarpas Hart van Wijk heeft als statutaire doelstelling het stimuleren van consumenten tot het doen van aankopen bij de winkeliers in het centrum via een klantenspaarpas. Zij was niet-ontvankelijk tegen een bestemmingsplan voor het centrum van Wijk bij Duurstede. Ook de Stichting Cultureel Rondje die als statutaire doelstelling heeft het organiseren van een cultureel rondje in het centrum was niet-ontvankelijk.
Voor deze stichtingen is het niet aannemelijk dat met deze doelstellingen belangen zijn gediend die rechtstreeks bij het bestemmingsplan zijn betrokken.

Naast de statutaire doelstelling is het van belang of er feitelijke werkzaamheden zijn verricht. Het alleen in rechte opkomen tegen besluiten is niet voldoende om ontvankelijk te zijn.4

Of het nou om een informele vereniging gaat of overwogen wordt om een stichting of vereniging voor een collectieve actie op te richten, het is in alle gevallen verstandig om goed over de doelstelling en de feitelijke werkzaamheden na te denken. En om te doen.

1 Actiegroep DoeNietZoMall, actiegroep tegen Holland Outlet Mall (HOM). Plannen voor outletcentrum in Zoetermeer buiten op felle weerstand, in: FD 9 januari 2017.
2 Strijdbare namen met een knipoog van bestaande collectieve acties: Stichting Mooi geweest!, Actiegroep Een brug te ver.
3 ABRvS 25 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:537 bestemmingsplan Langbroekseweg 3-3b en ABRvS 9 juli 2014, ECLI:NL:RVS:2014:2475, bestemmingsplan Oud Bodegraafseweg – Doortocht.
4 ABRvS 3 juli 2013, 201208443/1/R2, ABRvS 23 december 2015, 201408383/1/R4.

 

De citeerwijze van dit artikel is AKSonline 2015/6 nt L.J. Smale.